1. Afyonkarahisar Hava Şehitliği
Afyonkarahisar Asrî Mezarlık içerisinde olan şehitlik, mezarlıkla birlikte
1933-1936 yıllarında yapılmıştır. Buraya Millî Mücâdele'de ve daha sonra şehit
olanlar gömülmüşlerdir. Millî Mücâdele sırasında,24 Temmuz 1922 sabahı Akşehir
karargahından havalanarak Afyonkarahisar'ın güneyinde keşif uçuşu yapan, Hava
Üsteğmen Pilot Cemaleddin ve Hava Astsubayı Reşit Bahaeddin iki Yunan uçağının
saldırısına uğramış, hava çarpışmasında Yunan uçakları düşürülmüştür. Ancak bu
arada Türk uçağının cephanesi kalmamıştır. Takviye gelen iki Yunan uçağının
saldırısı sonucunda Gazlıgöl civarında düşerek şehit olmuşlardır. Kalabalık bir
cemaatin katılımıyla, Mevlevî Camii'nde şehitlerin cenaze namazları kılınmıştır.
Cenazeler, önce Kadınana Mezarlığı'na, Kesikbaş Sultan Türbesi yanına
gömülmüştür. Kesikbaş Türbesi'nin yakınında ön cephesi demir parmaklıklarla
çevrili olan şehitliğin parmaklıklarında iki tane kırık teyyare pervanesi takılı
idi. Buradaki şehitlik 1936 yıllarında Asri Mezarlığa nakil olmuştur.
Asrî Mezarlık'taki anıt mezar, ilk olarak Bahaeddin ve Cemaleddin Beyler adına
yapılmıştır. Dikdörtgen gövde üzerine piramidal biçimde sarp kayalık üzerinde,
kanatları açık uçan bir kartal ve kanadı kırık uçak pervane maketi ile kanatlı
ay yıldız şeklinde yapılmıştır. Eski Anıt XX. yüz yıl sonları nda yıkılarak,
betonarme olarak yeniden yapılmıştır. Şehitliğin yeşil saha kısmı, ihtiyaç
üzerine düzenlenmiş, buraya da yeni şehitler gömülmüştür. Şehitlik kaidesi
üzerinde şunlar yazılıdır: "Afyonkarahisar Muharebesindeşehit olan Türk
Teyyarecileri cenaze merasimi 25 Temmuz 1338. Kahraman Bahaeddin ve Cemalettin
Beyler Gazlıgöl civarında Yunanlılar tarafından teyyaresi sükut ettirilmek
suretiyle şehit edilmişlerdir." Buraya gömülen şehitlerin bazıları:
Hv. Assb. Bahaeddin (öl. 1922).
Hv. Üstğ. Pilot Cemaleddin (öl. 1922).
Mk. Assb. Muammer Toros (öl. 939).
Hv. TG. Osman Dranaz (öl. 939).
Hv. Sv. Öğ. Muhittin Gökdere (öl. 939).
Hv. Kd. Çvş. Hüseyin Çölgeçen (öl. 11.11.1950).
Hv. Kd. Üstçvş. İhsan Tamer (öl. 11.11.1950).
Hv. Pl. Üstçvş. Kemal Bilginer (öl. 11.11.1950).
Hv. Kd. Yzb. Bedri Uğurlu (öl. 11.11.1950).
Hv.. Telsizci Hidayet Ceran (öl. 14.01.1965).
Hv. Asb. Başçvş. Abdülkâdir Tükenmez (öl. 06.06.1969).
Hv. Pl. Üstm. Nevzat Ural (öl. 19.08.1969).
Sh. Başçvş. Yaşar Sivri (1940-1977).
Hv. Pl. Üstm. Erdal Hamamcı (1956-1982).
Ve diğerleri.
2. Giresunlular Alay Şehitliği
Şehitlik, İscehisar-Doğanlar Köyü'nde, Dede Sivrisi Tepesi'nin 1,5 km.
kuzey-batısında olup içerisinde 14 şehit mezarı bulunmaktadır. Bu şehitlik,
şehitlerin silah arkadaşlarından Giresunlu Hacı Ahmet Halis Asal (R.1318-
M.1977) tarafından 1967 yılında yaptırılmıştır15. Daha sonraki yıllarda da
şehitlikte bir takım düzenlemeler yapılmıştır. Burada Kurtuluş Savaşı'nda Sivri
Tepeyi düşmandan almak için hücum eden 47. Giresunlular Gönüllü Alayı'ndan şehit
olanlar yatmaktadır. Şehitliği yaptıran Asal da vefatından sonra vasiyeti
üzerine buraya gömülmüştür. A. Halis Asal'ın verdiği listeye göre bu şehitlikte
şu kimseler bulunmaktadır:
1. Sayca köyü Hasip Hasan oğullarından 1314 doğumlu Ahmet oğlu Dursun.
2. Görele/Daylı Köyü Veli oğullarından 1311 doğumlu Mustafa oğlu Yusuf.
3. Keşap/Küçükgeriş Köyü Yusuf oğullarından 1303 doğumlu Emin oğlu Yusuf.
4. Keşap/Karabulduk Köyü Çiran Hacı oğullarından 1315 doğumlu Şükrü oğlu
İbrahim.
5. Dereli/Yavuz Kemal Hapan Köyü Türkmen oğullarından 1314 doğumlu Yusuf oğlu
Osman.
6. Bulancak/Ucallı Mahallesi'nden Derviş oğullarından 1314 doğumlu Hüseyin oğlu
Niyazi.
7. Keşap/Halkalı Köyü Alaşalvar oğullarından 1317 doğumlu Salih oğlu Abdullah.
8. Hamurlu Köyü Tumbat oğullarından 1309 doğumlu Ahmet oğlu Osman.
9. Tatlılı Köyü'nden Durmuş oğullarından 1316 doğumlu Hüseyin oğlu Nazım.
10. Boz Tekke Köyü Karslı oğullarından 1315 doğumlu Ali oğlu Hasan.
11. Çukur Köyü Sipahi oğullarından 1317 doğumlu Mehmet oğlu Necip.
12. Alınyoma/Balâ Köyü Hallaç oğullarından 1317 doğumlu Osmanoğlu Hüseyin.
13. Kemaliye Köyü Eski oğullarından1315 doğumlu Ahmet oğlu Mustafa.
14. Çiçekli Köyü Topçu oğullarından 1316 doğumlu İlyas oğlu Rasim.
3. Anıtkaya Şehitliği
Afyonkarahisar Anıtkaya Kasabası'nda olan şehitlik, 13. Alay şehitleri adına
yapılmıştır. Burada 12 subay ve 6 er gömülüdür. 1972 yılında bu günkü haliyle
yapılmıştır. Eski harşi anıt kitabesinde "Anıtkaya (Eğret) Kurtuluş
Savaşımızı eşsiz bir zaferle düğümleyen Kocatepe'den gürleyerek ve coşarak bir
sel gibi bu topraklardan Akdenize akıp giden Büyük Taarruzda yoğun düşman
kuvvetlerinin içine baskınla dalan ve boğaz boğaza amansız savaşlarla büyük
zafer yaratıcıları ve bu uğurda vatanları, onurları ve yurttaşları için
canlarını feda eden, sayısız kahramanların şehitliğidir" 28 Ağustos 1972 B.
ALPAKAN yazılıdır.Şehitlik kaidesi üzerine de şunlar yazılmıştır: "28
Ağustos 1922 Muharebesinde düşman hattı ricatini keserek arkalarından taarruz
eden Türk süvari kolordusunun bu civarda verdiği şehitler adına dikilmiştir.
Kendilerine Cenab-ı Hakk'ın rahmeti niyaz olunur." Bu şehitlikte bulunan
subay ve erler şu kimselerdir:
13. Alaydan Şemdinlili Binbaşı Galip Bey.
13. Alaydan Rizeli Yüzbaşı Hasan Hüseyin.
20. Alaydan Batumlu Üsteğmen Ahmet Nidai.
13. Alaydan Mersinli Teğmen İshak.
13. Alaydan Mersinli Asteğmen Atıf.
20. Alaydan Silifkeli Asteğmen Hüseyin.
20. Alaydan Antalyalı Er Mehmet Köse.
20. Alaydan Aksaraylı Er Mehmet Durmuş.
13. Alaydan Ilgınlı Er Halil Ömer.
13. Alaydan Konyalı Er Mehmet Sait.
13. Alaydan Karacasulu Er Galip Mustafa.
4. Şuhut Şehitliği
Afyonkarahisar'ın Şuhut İlçesi merkezinde olan şehitlikte Millî Mücâdele'de
şehit olanlardan bir kısmı bulunmaktadır. 26 Ağustos 1922 tarihinde başlayan
Kurtuluş Savaşı'nda Şuhut bölgesinde cephe gerisi seyyar hastahanesi ilçedeki
Büyük Camide kurulmuştur. Bu geçici hastahanede ve cephede ölenler önce
Demirciler Çarşısı civarındaki mezarlığa gömülmüşler, daha sonra şimdiki
şehitliğe topluca nakil edilmişlerdir. Şehitlikteki anıtta "Kurtuluş
Savaşının Aziz Şehitleri 1922" yazılıdır.
5. Yıldırım Kemal Şehitliği
Yıldırım Kemal Şehitliği, Afyonkarahisar Sincanlı İlçesi'ne bağlı, eski adı
Küçükköy iken Yıldırım ismini alan köyde Tren İstasyonu bitişiğine yapılmıştır.
Yıldırım Kemal (Konya'da hastahaneden kaçarak Fahrettin Altay Paşa'nın bulunduğu
cepheye gelmiş, paşa onu İkinci Tümen'e göndermiş, bu arada Küçükköy'de muharebe
etmekte olan İkinci Alaya katılmıştır.Yıldırım, 27 Ağustos 1922 tarihinde
Küçükköy Tren İstasyonu'ndaki Yunan birliklerini ortadan kaldırmak için
görevlendirilmiş,
yapılan çarpışmalar sonucunda Küçükköy düşmandan temizlenmiş, ancak Üsteğmen
Yıldırım Kemal20 ile dört subay ve 30 er bu arada şehit olmuşlardır.
Topluca gömülen şehitlerin mezar ve anıtları 1966 yılında bugünkü biçimde inşa
edilmiştir. Şehitlikte 1996 yılında da yeni düzenlemeler yapılmıştır.Anıt mezar
taşı kitabesinde, "Bu taş 26-27 Ağustos 1922 muharebesinde Yunan ordusunun
hatt-ı ric'atini kesen Türk süvari kolordusunun bu civarda verdiği şehitler
namına dikilmiştir. Kendilerine Cenâb-ıHakk'ın rahmeti niyaz olunur. Birinci ve
İkinci ve On dördüncü Süvari Fırkalarından
Şehit Zabitler:
Alay 11'den Ayaşlı Rauf Efendi, Alay 2'den Mülazım İzmirli Yıldırım Kemal
Efendi, Alay 3'den Mülazım İstanbullu Selahattin Efendi, Kolordu
5'ten Muhafız Mülazım Bayramiçli Lütfi Efendi, Alay 5'ten Zabit vekili
Kırklarelili Azmi Efendi.
Şehit Erler:
5 nci Kolordu Muhafızından Amasyalı Kamil, Kasım Çavuş, Keskinli Nur
Ali,Kayserili Osman Avcı, Alay 3'ten Vanlı Şaban Mustafa, Mehmet, Beyşehirli
Sadıkİbrahim, Alay 5'ten Dinarlı Ahmet Ali, Keçiborunlu Rıza Mehmet, Alay
11'denSungurlulu Mehmet Osman, Taşköprülü Şükrü Süleyman, Bolvadinli İbrahim
Ahmet,Aziziyeli Mustafa Ali, Ayancıklı Mehmet Şaban, Çankırılı Ahmet Bayram,
Ahmet Ömer, Geyveli Ali Mustafa, Sungurlulu Abidin Beşir, Niğdeli Şükrü
Ömer,Alay 14'ten Taşköprülü Hüseyin İbrahim, Koçhisarlı Niyazi Murat, Kemahlı
Hasan Mevlüt, Mihalçıklı Kamil Ahmet, Çankırılı Mehmet Ahmet, Alay 21'den
ÇerkeşliÖmer Mustafa, Yozgatlı Kadir Abdurrahman, Kayserili Ahmet Sadık,
Alay54'ten Konyalı Rıfat Hasan, Muğlalı İsmail Milli, Osmanoğlu Hüsnü,
BeyşehirliMehmet, Küttap Kamil" yazılıdır. Diğer kitabede de Türkçe olarak
"Kurtuluş Savaşı şehidi Sv. Tgm. Yıldırım Kemal 1898-1922"...
yazmaktadır.
6. Çiğiltepe Şehitliği
Sinanpaşa İlçesinin Çiğiltepe Mevkiinde bulunan bu Şehitlik, Yunanlıların elinde
bulunan ve alınması Başkomutan Mustafa Kemal tarafından emredilen Çiğiltepe'yi
bildirdiği zaman dilimi içinde alamadığı için görev sorumluluğu ile canına kıyan
Albay Reşat Çiğiltepe'nin aziz hatırasını yaşatmak için yapılmıştır.
2004 yılında yolu Afyonkarahisar Valiliğince asfaltlanmış ve Jandarma
Komutanlığında müştereken ağaçlandırılmıştır. 2005 yılında da anıt restore
edilmiştir. Albay Reşat Çiğiltepe ünlü devlet adamlarından Ziya Paşa'nın
oğludur.
7. Yüzbaşı Agâh Efendi (Kurtkaya) Şehitliği
Şehitlik, Afyonkarahisar-Büyük Kalecik Kasabası'nda Kocatepe'ye tek geçit olan
Kurtkaya mevkiindedir. 26 Ağustos 1972 yılında Yüzbaşı Agâh ve diğer şehitlerin
anısına sembolik olarak yapılmıştır. Şehitlik, en son olarak 2004 yılında
yeniden restore edilmiş ve ziyarete açılmıştır. Şehitlik, bir anıt, bir tören
alanı, bir çeşme, bir kitabe ve bir kubbeden ibarettir.
Yüzbaşı Agâh'ın anıt kitabesinde: "Büyük Taarruz 26 Ağustos1922
günü sabah 04.30'da başlamış ve iki saat içinde düşmanın bütün tel örgüleri
parçalanarak gün doğmadan zaferin ilk ışıkları Anadaolu'da parlamaya
başlamıştır.Başkomutanlık Karargahı'nın bulunduğu Kocatepe'ye tek geçit yeri
olan Kalecik ve Kurtkaya bölgeleri Türk ordusu için çok önemli idi ve düşmandan
bir an önce alınması ve düşmanın yok edilmesi görevi 12. Tümen 36. Alay 6. Bölük
Komutanı 24 yaşındaki Bayburtlu Yüzbaşı Agâh'a verildi.Yzb. Agâh,
emrindeki 150 Mehmetçik ve Sinoplu Üsteğmen Feyzullah ile beraber 2500 kişilik
düşman tümenine saldırarak büyük bir savaşa başladı. 26 Ağustos öğleden sonra
başlayan çarpışmalar 27 Ağustos öğlene kadar sürdü. Düşmanın içine kadar dalan
Yzb. Agâh onlara ağır kayıplar verdirerek batı istikametine kaçmalarını
sağladı.
Büyük bir takviye alan düşman birliği ile çarpışırken Yzb.Agâh100
Mehmetçik ve Üsteğmen Feyzullah ile birlikte şehit düştü. Geriye kalan 50
Mehmetçik ve gelen takviye kuvvetlerimizle düşman bu vadi içinde tamamen yok
edildi. Kahraman Yüzbaşı Bayburtlu Agâh Efendi ve arkadaşlarını minnetle
anıyoruz. Ruhları şad olsun." Yazılıdır